Została powołana na mocy ustawy z dnia 4 lutego 1950 roku jako zakładowy organ związków zawodowych. Jej zadaniem jest wzmożenie nadzoru nad przestrzeganiem przez zakład pracy przepisów B.H.P, ochrony zdrowi pracowników, pracy kobiet i młodocianych, czasu pracy i urlopów oraz kontroli urządzeń technicznych i sanitarnych w zakresie ochrony pracy.
Społeczna inspekcja pracy w zakładzie pracy składa się z inspektorów: zakładowego i oddziałowego oraz z inspektorów grupowych. Między inspektorami nie ma hierarchicznej zależnosci, każdy z nich działa według własnych nadanych mu uprawnień.
Społeczni inspektorzy działają niezawodowo i nieodpłatnie, zgodnie z członem definicji: społeczni inspektorzy pracy. Ich najbardziej stanowczą forma prawną jest inspektorskie zalecenie na pismie, od którego kierownik zakładu pracy może się odwołać do państwowego inspektora pracy, od którego wszystko zależy. Społeczny charakter działalnosci inspektora pracy jest chroniony prawnie.
Należy nadmienić także, iż obydwie opisane powyżej inspekcje: społeczna inspekcja pracy oraz Państwowa Inspekcja Pracy, współpracują ze sobą według scisle uregulowanych norm prawnych.